حنای بی رنگ پوپولیسم انتخاباتی/ 20 میلیون رأی در جیب # ردیف


حنای بی رنگ پوپولیسم انتخاباتی/ 20 میلیون رأی در جیب

درخواست حذف این مطلب

مجتبی نیک اقبال


تب انتخابات ریاست جمهوری داغ تر هر زمان دیگریست و تنها چند ساعت به اعلام نام رئس جمهور جدید باقی مانده است. ک داها در فرصتی که برای تبلیغات خود داشتند از تریبون های رسمی و غیررسمی شعارهای مختلفی را مطرح کرده اند که اغلب آن ها رنگ و بوی اقتصادی داشته است. البته برخی ک دا با استفاده از کلیدواژه های رکود اقتصادی و بیکاری سعی کرده اند رقیب را از صحنه خارج کنند. شعارهای پوپولیستی هم مانند دوره های گذشته پای ثابت میتینگ ها و مناظره های ک داها بود؛ از سه برابر یارانه ها گرفته تا ایجاد پنج میلیون شغل و اعطای کارانه به بیکاران. اما در این مدت کارشناسان اقتصادی با هشدارهای خود تلاش کرده اند که غیرعلمی بودن این شعارها را ثابت کنند. برخی اقتصاددان ها نیز بر این باورند که در شرایط فعلی اقتصاد ایران، منابع و درآمدی برای تحقق این شعارها وجود ندارد و همین میزان یارانه ای هم که ت می پردازند به سختی تأمین می شود. سعید لیلاز نیز بر پوچ بودن شعارهای اقتصادی برخی ک داها تأکید دارد و را پیروز انتخابات می داند. در ادامه گفت وگوی «مجتبی نیک اقبال» را با این اقتصاددان بخوانید.

امسال شعارها و تبلیغات ک داهای ریاست جمهوری بیشتر از هر دوره دیگری حول محور موضوعات اقتصادی می چرخد. چه چیزی باعث شده ک داهایی مانند ابراهیم رئیسی روی شعارهای پوپولیستی حساب ویژه ای باز کنند؟

ک داهای جناح راست سعی می کنند از شعارهای و که در سال های 1384 و 1388 مطرح د، تقلید کنند؛ البته واقعیت قضیه این است که مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم ایران نسبت به گذشته اهمیت بیشتری پیدا کرده است. هم اکنون در حوزه مردمی مشکلی بزرگ تر از اقتصاد نداریم و در بحران اقتصادی نیز مشکلی بزرگ تر از اشتغال نداریم. روی دیگر این سکه، معیشت مردم است که در این دوره موردتوجه ک داها قرار گرفته است. به نظر من شعارهای ک داهای جناح راست کمی کهنه به نظر می رسد و به همین دلیل اقبال مردمی را به دست نیاورده اند. همین عدم استقبال مردم از شعارهای پوپولیستی یکی از دلایل کناره گیری آقای قالیباف بود؛ چون رأی او به شدت ریزش کرده بود. ک داهای جناح راست تصور می کنند با استفاده از طرح شعارهای پوپولیستی هنوز می توانند روی مطالبات معیشتی مردم حساب کنند و رأی آن ها را به دست آورند. درحالی که شواهد نشان می دهد مردم ایران به شدت در حال تغییر هستند و مانند گذشته فریب نمی خورند.

شعارهای اقتصادمحور و پوپولیستی در باعث به وجود آمدن پدیده ترامپ شد. آیا در ایران هم باید منتظر پدیده رئیسی یا میرسلیم باشیم؟

خیر. من این طور فکر نمی کنم؛ چراکه پدیده پوپولیسم در برای نخستین بار است که خودی نشان داده و در طول صدسال گذشته نشانه ای از این پدیده در نمی توانید پیدا کنید. پوپولیسمی که اکنون در شاهد آن هستیم همان هشداری است که «توماس پیکِتی» در کتاب سرمایه در قرن بیست و یکم داده است. پیکتی هشدار داد که بیشترین بهره از رشد اقتصادی در دو سه دهه اخیر نصیب آن یک درصد بالای جامعه شده است. درحالی که تجربه پوپولیسم در ایران چهار سال پیش تمام شد؛ اما هنوز هم آثار آن چنان زنده است که همه ما درگیر آن هستیم؛ بنابراین ایران و در زمینه پوپولیسم شرایط تاریخی ی انی ندارند. تاثیر منفی تجربه پوپولیسم در ت قبلی ایران باعث شده که پوپولیسم و شعارهای آن شانسی برای موفقیت نداشته باشند.

سال 1384 اوضاع اقتصادی طبقات پائین جامعه با آنکه چندان بد نبود، شخصی مانند با شعار «عد اجتماعی» رأی اکثریت را به دست آورد؛ چه تضمینی وجود دارد که این اتفاق امروز تکرار نشود؟

اگر قرار بود این اتفاق بیفتد چرا آقای قالیباف انصراف داد؟ به علاوه اینکه خیلی دور نیست که ببینیم پوپولیسم باز هم کار می کند یا  نه، به زودی معلوم خواهد شد. نظرسنجی های دقیقی که بر اساس آن قالیباف انصراف داد، نشان می دهد شعارهای پوپولیستی دیگر کارایی ندارند. ضمن اینکه کشور ما دیگر منابعی برای تخصیص و توزیع ندارد. مهم ترین زمینه عینی برای تحقق و پیشبرد شعارهای پوپولیستی وجود منابع رانتی و توزیع آن در بین مردم است؛ بنابراین وقتی درآمدهای نفتی افزایش می یابد خودبه خود پوپولیسم هم رشد می کند، ولی در حال حاضر ما درآمد و منابعی برای توزیع بین مردم نداریم.

پس شما معتقدید شرایط کنونی اقتصاد ایران نمی تواند شعارهای عوام فریبانه را توجیه کند؟

شرایط اقتصادی فعلی به هیچ وجه کشش چنین شعارهایی را ندارد. اگر داشت که ت همین 45 هزار و 500 تومان یارانه را به سختی پرداخت نمی کرد. 

با توجه به نوع تفکرات آقای رئیسی و وعده هایی که داده است، فکر می کنید در صورت پیروزی او جهت گیری اقتصاد ایران چگونه خواهد بود؟

در این صورت اندکی بسته تر خواهیم شد. نقش ت در امور مختلف افزایش پیدا می کند، بخش خصوصی تحت فشار بیشتری قرار می گیرد، نرخ سرمایه گذاری دوباره منفی می شود و بازار بورس نیز واکنش بسیار تندی نشان خواهد داد؛ دقیقاً همان واکنشی که به پیروزی آقای نشان داد. همچنین در روابط بین الملل گیر و گرفتاری بیشتری پدید می آید و بسته شدن فضای دیپلماسی سبب بسته تر شدن فضای روابط خارجی در حوزه اقتصاد خواهد شد.

آقای رئیسی وعده های اقتصادی جذ به مردم داده است. در شرایط کنونی این وعده ها به ویژه برای طبقات ضعیف جامعه جذ ت دوچندانی دارد. فکر می کنید شانس پیروزی او تا چه اندازه پررنگ تر شده است؟

پیروزی آقای رئیسی را بعید می دانم. من تصور می کنم آرای او نهایتاً 10 تا 12 میلیون است؛ اما آقای حداقل 20 میلیون رأی دارد.

عده زیادی از مردم از شرایط اقتصادی ناراضی هستند؛ این دلیل خوبی برای ریزش آرای نیست؟

خیر. به نظر من آرای ریزشی نداشته است. همه می دانند دلیل فشارهای اقتصادی مربوط به گذشته است و ت در سه سال و نیم گذشته سعی کرده است بخش زیادی از فشارهای اقتصادی را کاهش دهد. هم اکنون کیک اقتصاد ایران 15 درصد بزرگ تر از پایان سال 1392 است. این اتفاق بزرگ به دست ت یازدهم رقم خورده است. از سوی دیگر متوسط رشد اقتصادی در سه سال گذشته دو برابر متوسط رشد اقتصادی در دوره محمود بود؛ یعنی بیش از چهار درصد در هرسال. این در حالی بود که درآمدهای حاصل از صادرات نفت ایران در سال 93 یک چهارم سال 90 و در سال 94 یک سوم سال 90 شده بود و امسال نیز 60 درصد کمتر از سال 90 خواهد بود. تراز نفتی ایران در بهترین سال ت آقای ، 25 میلیارد دلار کمتر از بدترین سال آقای بوده است. با وجود چنین شرایطی به نظر من کار بسیار بزرگی انجام شده است.